Λοιπόν, καλώς ήρθατε σε άλλη μια βαθιά ανάλυση.
Ξέρετε, στον σύγχρονο αθλητισμό το ταλέντο από μόνο του σπάνια είναι αρκετό για να φτάσει κανείς στην κορυφή. Είναι απλώς η μαγιά. Αυτό που πραγματικά κάνει τη διαφορά, αυτό που χωρίζει τους καλούς από τους κορυφαίους, είναι η επιστήμη πίσω από την προπόνηση. Σήμερα λοιπόν θα βουτήξουμε σε κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον, τον εργομετρικό έλεγχο.
Θα δούμε πώς ακριβώς ακατέργαστα δεδομένα, μετρήσεις και εργαστηριακές δοκιμασίες μετατρέπουν τις θεωρητικές δυνατότητες ενός αθλητή σε μια χειροπιαστή, κορυφαία και, το κυριότερο, χωρίς τραυματισμούς πραγματικότητα.
Σκεφτείτε το εξής.
Γιατί βλέπουμε συχνά αθλητές να κολλάνε σε ένα επίπεδο και να μην βελτιώνονται ή, ακόμα χειρότερα, να βγάζουν συνέχεια τον ίδιο ακριβώς τραυματισμό;
Δεν φταίει η έλλειψη προσπάθειας. Η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα δεν είναι το να προπονηθείς απλώς περισσότερο, αλλά το να προπονηθείς πιο έξυπνα. Και εδώ ακριβώς η επιστημονική μέτρηση είναι το απόλυτο κλειδί.
Μέσα από πολύ συγκεκριμένες δοκιμασίες μπορούμε πλέον να δούμε τις φυσικές αδυναμίες, να πάρουμε άμεση ανατροφοδότηση και να αποφύγουμε την υπερφόρτωση. Έτσι χτίζεται το τέλειο, απόλυτα εξατομικευμένο προπονητικό πλάνο. Δεν μαντεύουμε πια, γνωρίζουμε.
Οπότε, για να βγάλουμε νόημα από όλο αυτό, θα χωρίσουμε τη σημερινή μας εξερεύνηση σε τέσσερα βασικά βήματα.
Πρώτον, την πραγματική αξία του ελέγχου. Δεύτερον, το χρονοδιάγραμμα, το πότε δηλαδή γίνονται όλα αυτά. Τρίτον, τη βιομηχανική και τη σύσταση του σώματος. Και τέταρτον, την αξιολόγηση της απόδοσης και της δύναμης.
Μέρος πρώτο: Η αξία του ελέγχου.
Πιστέψτε με, μιλάμε για κάτι πολύ, πολύ πιο ουσιαστικό από έναν απλό ιατρικό έλεγχο ρουτίνας.
Αν φανταστούμε αυτή τη διαδικασία σαν μια πυραμίδα, η ιεραρχία των στόχων ξεκινά από την κορυφή. Εκεί βρίσκεται ο βασικός έλεγχος υγείας. Αλλά φυσικά δεν σταματάμε εκεί. Κατεβαίνοντας τα επίπεδα της πυραμίδας, χτίζεται το αθλητικό προφίλ. Γίνεται ξεκάθαρο ότι η αξιολόγηση είναι αυτή που καθοδηγεί ολόκληρη την προπονητική κατεύθυνση. Προβλέπει πώς θα αποδώσει ο αθλητής στον αγώνα, καταγράφει απίστευτα λεπτομερή χαρακτηριστικά και, τέλος, χρησιμοποιεί τη σύγκριση των επιδόσεων ως ένα τεράστιο ψυχολογικό κίνητρο. Μιλάμε για το στρατηγικό σχέδιο ολόκληρης της χρονιάς.
Και το εντυπωσιακό είναι ότι αυτό το σύστημα μετράει κυριολεκτικά τα πάντα. Πολλοί νομίζουν ότι τα τεστ αφορούν μόνο το πόσο γρήγορα μπορεί να τρέξει κάποιος ή πόσα κιλά μπορεί να σηκώσει. Καμία σχέση. Ο έλεγχος εξετάζει κάθε πιθανή φυσική διάσταση. Αντοχή, δύναμη, ευλυγισία, ευκινησία, μέχρι την ισορροπία και τον χρόνο αντίδρασης. Ουσιαστικά το σώμα περνάει από ένα νοητό σκάνερ που βλέπει το σύνολο των ικανοτήτων. Γιατί; Επειδή μια μικρή αδυναμία στην ευλυγισία, για παράδειγμα, μπορεί να ακυρώσει εντελώς το πλεονέκτημα της τεράστιας ταχύτητας. Όλα συνδέονται.
Μέρος δεύτερο: Το χρονοδιάγραμμα των μετρήσεων.
Αυτό το σημείο που είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Γιατί, ειλικρινά, η σωστή στιγμή είναι το παν.
Σκεφτείτε το εξής. Όλα αυτά τα υπερσύγχρονα δεδομένα δεν έχουν καμία απολύτως αξία αν συλλεχθούν σε λάθος φάση της σεζόν. Είναι σαν να βγάζεις φωτογραφία τον τερματισμό ενώ ο αγώνας δεν έχει καν αρχίσει. Ο πλήρης εργομετρικός έλεγχος γίνεται πάντα στην περίοδο προετοιμασίας για να μπουν τα θεμέλια. Μετά απαιτείται ένας επανέλεγχος στις 6 με 7 εβδομάδες, στην ειδική προετοιμασία δηλαδή, για να δούμε, δουλεύει το πρόγραμμα; Ακολουθούν μετρήσεις στα μέσα της αγωνιστικής περιόδου, εκεί που οι αντοχές δοκιμάζονται, και τέλος στη μεταβατική περίοδο. Είναι ένας αέναος κύκλος που προστατεύει τον αθλητή από την απόλυτη κατάρρευση στη μέση της χρονιάς.
Μέρος τρίτο: Βιομηχανική και σύσταση σώματος.
Εδώ ουσιαστικά ανοίγουμε το καπό και κοιτάμε μέσα στη μηχανή.
Πριν καν ένας αθλητής πατήσει το πόδι του στον διάδρομο για να τρέξει, οι επιστήμονες αναλύουν το ίδιο το σασί του. Μιλάμε για τη δομή και τη σύσταση του σώματός του. Ένα πολύ κλασικό αλλά κρίσιμο στοιχείο είναι η λιπομέτρηση. Πρέπει να ξέρουμε την άλιπη μάζα, τους μύες και τα υγρά. Πώς γίνεται αυτό; Από τη μία έχουμε την πιο παραδοσιακή μέθοδο με το δερματοπτυχόμετρο, ένα καθαρά φυσικό, μηχανικό εργαλείο. Από την άλλη έχουμε την υψηλή τεχνολογία, τις συσκευές βιοηλεκτρικής αντίστασης. Αυτές στέλνουν ένα απειροελάχιστο, ασφαλές ηλεκτρικό ρεύμα στο σώμα και μετρούν την αντίσταση, δίνοντάς μας μια εκπληκτικά λεπτομερή εικόνα για το τι ακριβώς κρύβεται κάτω από το δέρμα.
Προχωρώντας την ανάλυση της στάσης του σώματος, μπαίνει στο παιχνίδι το πελματογράφημα. Και αυτό δεν είναι απλώς ένα αποτύπωμα του ποδιού. Είναι ένα μηχάνημα που καταγράφει με τεράστια ακρίβεια πώς κατανέμονται τα φορτία στο πέλμα. Μετράει την πίεση όχι μόνο όταν κάποιος στέκεται ακίνητος, δηλαδή στατικά, αλλά και δυναμικά, την ώρα που περπατάει ή τρέχει. Καταγράφει πού ακριβώς πέφτει το βάρος στην πτέρνα, πόσο πιέζεται η καμάρα, αναλύοντας τα πάντα σε δύο και τρεις διαστάσεις.
Και ίσως αναρωτηθείτε, εντάξει, και τι σημαίνουν όλες αυτές οι πιέσεις; Η σημασία αυτών των ευρημάτων είναι τεράστια. Ένας πραγματικός θησαυρός δεδομένων. Μπορούν να μας προειδοποιήσουν για ανατομικές ανωμαλίες ή απλές, κακές συνήθειες στο πώς πατάει ένας αθλητής. Μπορούν να βγάλουν στην επιφάνεια αστάθειες που έχουν μείνει από παλιούς τραυματισμούς. Αν η ομάδα εντοπίσει εγκαίρως ότι ένα γόνατο ή ένας αστράγαλος δέχεται λίγη παραπάνω πίεση από όσο θα έπρεπε, μπορεί να παρέμβει αμέσως. Έτσι γλιτώνουν τον αθλητή από έναν καταστροφικό, πολύμηνο τραυματισμό που καραδοκούσε στο μέλλον.
Μέρος τέταρτο: Η αξιολόγηση της απόδοσης και της δύναμης.
Ομολογουμένως είναι το πιο έντονο κομμάτι. Εδώ κυριολεκτικά τεστάρουμε τα όρια.
Αφού λοιπόν αναλύσαμε τη δομή του σώματος, ήρθε η ώρα να δούμε πώς λειτουργεί σε συνθήκες πίεσης. Εδώ βλέπουμε μια φανταστική αντίθεση. Από τη μια πλευρά έχουμε το αυστηρό, ελεγχόμενο περιβάλλον του εργαστηρίου. Τρέξιμο στον διάδρομο με μάσκες υψηλής τεχνολογίας συνδεδεμένες στο πρόσωπο του αθλητή για να μετράμε τις αναπνοές του. Από την άλλη πλευρά η εικόνα αλλάζει εντελώς. Πάμε στο φυσικό περιβάλλον, έξω στο γρασίδι, για δυναμικές αξιολογήσεις ταχύτητας και ευκινησίας με χρονόμετρα και φωτοκύτταρα. Είναι το σημείο που τα κλινικά δεδομένα συναντούν το πραγματικό παιχνίδι.
Όσο ο αθλητής είναι στο εργαστήριο με τη μάσκα, ο πιο διάσημος ίσως δείκτης που μετράμε είναι η VO2max, η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου. Τι ακριβώς είναι αυτό; Με πολύ απλά λόγια, είναι η μέγιστη ποσότητα οξυγόνου που μπορεί να ρουφήξει και να χρησιμοποιήσει ο οργανισμός όταν πιέζεται στα απόλυτα όριά του. Φανταστείτε το σαν να μετράμε τα κυβικά και την ιπποδύναμη του κινητήρα ενός αυτοκινήτου. Όσο καλύτερα διαχειρίζεται το οξυγόνο το σώμα, τόσο πιο ακούραστα δουλεύει η μηχανή κατά τη διάρκεια ενός εξαντλητικού αγώνα.
Όμως τα δεδομένα δεν σταματούν στη VO2max. Ψάχνουμε απεγνωσμένα να βρούμε και το λεγόμενο αναερόβιο κατώφλι. Δηλαδή, ποιος είναι ο ακριβής καρδιακός ρυθμός στο σημείο που οι μύες αρχίζουν να καίγονται και να γεμίζουν γαλακτικό οξύ; Γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό το νούμερο; Επειδή είναι ένα πραγματικό game changer για τους προπονητές.
Τέρμα οι προπονήσεις στην τύχη.
Γνωρίζοντας αυτό το κατώφλι, μπορούν να πουν στον αθλητή να τρέξει με απόλυτα συγκεκριμένη ένταση, ούτε πιο γρήγορα, ούτε πιο αργά. Προπονείται 100% εκεί που πρέπει, παίρνοντας τα μέγιστα οφέλη χωρίς να εξαντλείται άσκοπα.
Φυσικά έχουμε και τη δύναμη, η οποία επίσης δεν αφήνεται στην τύχη. Χρησιμοποιούμε εξειδικευμένες πλατφόρμες για να μετρήσουμε την εκρηκτικότητα στα πόδια μέσα από διάφορα είδη αλμάτων. Δοκιμάζουμε το απλό άλμα από ημικάθισμα, το άλμα με ταλάντευση ή το κατακόρυφο άλμα όπου ο αθλητής χρησιμοποιεί και τα χέρια του. Αλλάζοντας τον τρόπο που πηδάει ο αθλητής, απομονώνουμε διαφορετικές μυϊκές ομάδες. Έτσι υπολογίζεται η καθαρή ισχύς, αλλά κυρίως εντοπίζεται αν υπάρχει κάποια επικίνδυνη διαφορά δύναμης ανάμεσα στο δεξί και το αριστερό πόδι.
Αλλά κρατηθείτε, γίνεται ακόμα πιο ενδιαφέρον όταν περνάμε στην ταχύτητα και τα αντανακλαστικά. Βάζοντας φωτοκύτταρα στα 5, στα 10, στα 20 μέτρα, δεν βλέπουμε απλώς ποιος τερματίζει πρώτος στην ευθεία. Δοκιμάζεται η συναρμογή ματιών-χεριών, η οπτική ικανότητα, ο χρόνος που αντιδρά ο αθλητής όταν βλέπει ένα φως ή ακούει έναν ήχο. Με λίγα λόγια, δεν μετράμε μόνο την ταχύτητα των ποδιών, αλλά την ταχύτητα του ίδιου του εγκεφάλου να αντιληφθεί τι γίνεται και να στείλει σήμα στο σώμα να εκραγεί.
Οπότε, κλείνοντας τη σημερινή μας ανάλυση, θα ήθελα να σας αφήσω με μια σκέψη. Όταν η σύγχρονη επιστήμη έχει πλέον τη δύναμη να σκανάρει έναν αθλητή, να εντοπίσει την παραμικρή αδυναμία και να τη διορθώσει με χειρουργική ακρίβεια, μήπως η ρομαντική ιδέα του φυσικού ταλέντου, αυτού που απλά γεννιέται κορυφαίος, αρχίζει να ξεθωριάζει; Τα σημερινά δεδομένα δεν αφήνουν σχεδόν καθόλου χώρο για την τύχη. Αποδεικνύουν πέρα από κάθε αμφιβολία ότι η απόλυτη, κορυφαία απόδοση είναι ένα παζλ, και η επιστήμη έχει πια όλα τα κομμάτια.